Το κατάστρωμα της φωτιάς στην πόλη της Καλαβρύτα
ς κατακαί τον κόσμο της Μαρίας της Αγίας, που πο
λύ καιρό δεν είχε φανεί στον τραπέζι της μαγκάλα
ς. Οι αντικαθιστούμενες λεκάνες στο χωράφι της Χ
οροβάθας είχαν κρατήσει την ίδια προσωπικότητα χ
ωρίς να τονίζουν τίποτα — μέχρι που η γιαγιά Παρ
ασκευή, με τα μάτια βουβά και τα χέρια ψαλιδισμέ
να από το μαρμάρινο της στον κολωνό, προειδοποίη
σε: «Το πρόσωπο που έχεις δεν είναι το δικό σου.
Είναι το πρόσωπο που μας ζήτησε η γη».
Η αλλαγή προσώπου δεν ήταν μυθική. Στην άμεση έκ
ταση της αρχαίας περιοχής της Λιστού, οι οικογέν
ειες από την Μικρά Ασία έχαν αποδεχθεί μια απαγο
ρευμένη παράδοση: όποιος φτάνει στον τελετουργικ
ό λόφο της Άρτεμις με την καρδιά του αναστατωμέν
η από την ιστορία της οικογένειας, εξαφανίζεται
και επανεμφανίζεται με ένα άλλο πρόσωπο — αυτό τ
ου προγόνου που έμεινε στην καταστροφή. Η παράδο
ση δεν έγραφε ποτέ σε βιβλία. Επαναλαμβανόταν στ
ην αρχή της φωτιάς.
Στην αρχαία πόλη της Αρχαίας, η θέση της σύμβαση
ς ήταν απόλυτη: η έκταση της πόλης ήταν πολυμερή
ς. Τα χαράματα του υπόγειου τοίχου είχαν κατασκε
υαστεί για να δέχονται τον πόνο των παραμερισμέν
ων. Κάθε φορά που ένας άνθρωπος αλλάζει πρόσωπο,
η έκταση εκτείνεται μια συναγωγή πιο βαθιά. Η έ
δαφος παραμένει η ίδια — αλλά η ταυτότητα της οι
κογένειας σε κάθε πρόσωπο γίνεται πιο ξεκάθαρη.
Η Μαρία δεν ήθελε να μάθει. Αλλά στον τελετουργι
κό κόλπο της Καλαβρύτας, στον χειμώνα του 1923,
η φωτιά έκαψε την πόρτα του καταφυγίου. Το πρόσω
πο που ξύπνησε στο νερό του ποταμού ήταν εκείνο
της Μαρίας της Αγίας, η οποία είχε πεθάνει στην
Μικρά Ασία. Το πρόσωπο δεν ήταν αυτό της — αλλά
ήταν το πρόσωπο της εθνικής ταυτότητας που η οικ
ογένεια είχε παραδώσει ως κόστος.
Η γιαγιά Παρασκευή έσκασε από το σπίτι με το πρό
σωπο της Κορίνας, της αδελφής της που είχε αποκλ
ειστεί από το καταφύγιο. Με τα χέρια γεμάτα κορί
να, έβγαλε το ρούχο της από το καλοκαίρι του 192
2 και το πέταξε στη φωτιά. Ο άνθρωπος που επέστρ
εψε δεν ήταν ούτε αυτός, ούτε εκείνος — ήταν η π
ραγματική ταυτότητα που είχε κρυμμένη για εκατό
χρόνια.
Το αρχαίο μυθικό της Αρχαίας είχε αλλάξει την πρ
αγματικότητα: η έκταση της οικογένειας δεν ήταν
οικογένεια. Ήταν προσωπικότητα που επαναλαμβάνετ
αι όταν η καταστροφή της Μικράς Ασίας ξυπνά. Η Μ
αρία είχε επιστρέψει όχι ως η Μαρία — αλλά ως η
ταυτότητα της Μικράς Ασίας, αποδεκατισμένη, αλλά
ζωντανή.
Και το μόνο που απέμενε; η φωτιά στην πόρτα. Και
το πρόσωπο που έβλεπε στο νερό του ποταμού. Το
πρόσωπο που δεν είχε ξανασκεφτεί. Το πρόσωπο που
είχε ζήσει πριν. Το πρόσωπο που θα ζήσει ξανά.
