Η αναβίωση του χωριού Μακρυνίτσας το 1923 δεν εί
ναι για λόγους φυσικής επανάστασης — είναι για ν
α εξαλείψει τον κόσμο της Μικρασίας. Οι πρόσφυγε
ς που έφτασαν στην άκρη του Αιγαίου έχασαν τη γλ
ώσσα, τη γη, το όνομα τους, και άρχισαν να μιλού
ν ξεχωριστά. Εκείνοι που ξεχώρισαν το χωριό στην
ανατολική Σάμο, το μετονομάστηκαν σε «Μακρυνίτσ
α», ως μνημείο για την απώλεια. Η αλήθεια δεν έχ
ει γραφτεί — έχει ζωντανέψει στο διακόσμημα των
προσώπων.
Ο Παλιός Αντάρτης, Νικόλαος Βασιλείου, επιστρέφε
ι το 1938 με ένα ξεχωριστό καράβι, το «Σοφία», φ
ορτωμένο με ξένα νομίσματα. Δεν είναι για τον ίδ
ιο — είναι για το χωριό. Το κέρδος δεν είναι χρή
μα. Είναι ένα παλιό πλοίο από την Τροία, που συν
αντήθηκε σε ένα κατακλυσμό, με μία κλειδαριά στο
ν καρκίνο του. Το χρυσό δεν το ξέρει κανείς — αλ
λά το χωριό έχει μια απαγορευμένη οικογενειακή ι
στορία: απαγορεύεται η αναζήτηση προηγούμενων ον
ομάτων. Ένας άνθρωπος που θυμάται την προηγούμεν
η γη, θα ξεκινήσει την απόδοση του χωριού.
Η ημέρα της Παναγίας, η μέρα της Παραδοσιακής Πα
ρέλασης, έχει γίνει πρόσφατα απαγορευμένη. Οι πα
λιές συναντήσεις, τα θρησκευτικά τραγούδια, τα μ
ασκοφόρα — όλα αποσύρονται. Το κανόνας της νέας
κοινωνίας: μην θυμάσαι το προηγούμενο. Ο Νικόλαο
ς παίρνει τον θρύλο του πατέρα του — ένας άνθρωπ
ος που ήταν παραμελημένος στην Μικρασία — και το
ν προσαρμόζει στον προσωπικό κατάλογο. Το πλοίο
στο σκαρί δεν είναι για μεταφορά — είναι για απο
μνημόνευση.
Όταν το χρυσό εμφανίζεται στην κοινότητα, η επιβ
ολή του κανόνα ξεκινά με την καταστροφή του πλοί
ου. Το «Σοφία» κατακαίεται στο λιμάνι της Σάμου,
όχι για απαράδεκτη πράξη, αλλά για να αποδείξει
ότι το χρυσό δεν μπορεί να ζήσει στο νέο κόσμο.
Ο Νικόλαος δεν απαντά. Απλώς καθίσει στον ακροβ
ολισμό του λιμανιού, στο σημείο όπου έφτασε πρώτ
ος ο πατέρας του. Το χρυσό πέφτει στο νερό — αλλ
ά δεν βουλιάζει. Λειτουργεί ως σημάδι. Το νερό δ
εν το αποδέχεται, αλλά δεν το απωθεί.
Η μεγάλη ανακάλυψη δεν είναι η τεχνολογία — είνα
ι η συνείδηση. Το χρυσό δεν έχει αξία στο νέο σύ
στημα. Αλλά στον κόσμο των θυμών, είναι το μόνο
που ζει. Το χωριό δεν το αποδέχεται, αλλά δεν το
καταστρέφει. Το αφήνει να πλέει, όπως άφησαν το
ν Παλιό Αντάρτη να επιστρέψει.
Το απειλητικό έχει γίνει το σημείο της ζωής. Η π
ολιτική απαγόρευση δεν έχει εξαφανίσει την ιστορ
ία — την έχει μετατρέψει σε απειλή. Το ξαφνικό κ
έρδος δεν έφερε πλούτο. Έφερε την αποδοχή ότι η
απομνημόνευση είναι η μοναδική αξία. Ο Νικόλαος
δεν παίρνει το χρυσό. Το αφήνει στο νερό. Και η
κοινωνία το βλέπει. Και η κοινωνία το μαθαίνει.
Το έθιμο δεν είναι πια να ξεχνά. Είναι να θυμάτα
ι με φόβο.
