Η Γιώτα Τσακίρη, δάσκαλη του Χωριού Αγίας Ειρήνη
ς στην Καστελόριζο, αποκλείεται από το σχολείο τ
ον Σεπτέμβριο του 1923, λόγω απαγορευμένου έρωτα
με τον Παναγιώτη Παναγιωτόπουλο, έναν νεαρό που
φεύγει από το νησί με την τελευταία αποστολή στ
ην Ανατολική Μικρασία. Η εξαφάνισή του δεν τον θ
εωρείται απώλεια — είναι κατακριματική σημασία:
η άδεια του σπιτιού του, το ξεσκεπασμένο βιβλίο
του στο τραπέζι, η ξεχαραγμένη φωτογραφία στον τ
οίχο — αυτά δεν είναι μνήμες. Είναι καταδίκες.
Το νησί, μετά την καταστροφή του 1922, αλλάζει τ
ον τρόπο που λειτουργεί η κοινωνία: οι γυναίκες
που πριν ανέλαμπαν στην εκπαίδευση, στην οικογεν
ειακή ανάδυση, τώρα αποκλείονται από την ιστορία
. Η εκπαίδευση δεν είναι αγωγή — είναι πολιτική
παραγωγή. Οι γυναίκες που διδάσκουν, είτε διδάσκ
ουν είτε πολιτικά έχουν καταρριφθεί. Η Γιώτα ανα
καλύπτει ότι η εκπαίδευση στο νησί δεν μπορεί να
γίνει πλέον χωρίς την έγκριση της Συμβουλευτική
ς Επιτροπής, η οποία είναι εντελώς εκλεκτή από τ
ην αντιπροσωπεία των προσφύγων. Το σχολείο δεν α
νοίγει. Αλλά η Γιώτα ανοίγει το δικό της. Στο πι
τσιλισμένο τοίχο της προστασίας του Βορρά, με φω
τογραφίες από το Ιστορικό Φιλανθρωπικό Κέντρο, ξ
εκινάει μία τάξη. Πέντε παιδιά. Τρία από πρόσφυγ
ες, δύο από το ίδιο το νησί. Η ίδια μεταμορφώνετ
αι: δάσκαλη → αντιπολίτευση.
Τον Δεκέμβριο, η συμβουλευτική επιτροπή της επισ
κέπτεται. Ζητούν το σχολείο να κλείσει. Η Γιώτα
απαντά με την εκκλησία. Τον Σεπτέμβριο του 1924,
το νησί ανακοινώνει ότι η διδασκαλία της Γιώτας
είναι προσωρινή. Έχει συμβαίνει πολύ. Αλλά το ί
διο αποκαλύπτεται: η φωτογραφία του Παναγιώτη πο
υ είχε απομείνει στο τραπέζι της ξεχαραγμένη, τώ
ρα είναι αποσπασμένη από τον τοίχο του Χωριού. Τ
ο νησί της προστατεύει την αλήθεια — από την ίδι
α.
Τον Μάρτιο του 1925, η Γιώτα εξαφανίζεται. Το σχ
ολείο της κλείνει. Το νησί δεν μιλάει γι’ αυτή.
Αλλά το παιδί που στοίχησε το πρώτο μάθημα, η Μα
ρία, φέρνει στο σχολείο μια σημειωματάριο. Στο ε
σωτερικό, υπάρχει η γραφή της Γιώτας: «Ο ήρωας δ
εν είναι αυτός που μιλάει. Είναι αυτός που μένει
ακόμα στην άδεια τάξη.»
Και το νησί της παραμένει. Το παιδί μαθαίνει. Το
σχολείο δεν είναι το κτίριο. Είναι το χρόνος πο
υ δεν ξεχνά.
