Στο νησί του Καστελλόριζου, το 1924, οι βρομικές
ταΐστες του αρχαίου περιστροφικού ναού σβήνουν
τα στοιχεία της παλιάς επιγραφής. Ένας εντοπισμέ
νος αρχαιολόγος, ένας άντρας με σκοτεινά χρόνια
στον υπολογισμό των αποσπασμάτων, ξεκινάει μία α
ναζήτηση στο καταστρεφόμενο θέμα της απαγωγής. Δ
εν προσέχει την κοινή γνώμη — αλλά το αντικείμεν
ο που παίρνει: ένα κεραμικό κορμί με την ένδειξη
«ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ» στο πλευρό.
Το στοιχείο δεν περιέχει ποτέ αντίγραφο. Αλλά ότ
αν το ακουμπήσει, το μυαλό του ρίχνεται σε αυτό
που δεν έχει συμβεί: ένα παρελθόν που δεν ζήσε.
Τα πρόσωπα του ναού γίνονται σκιές που κρατούν μ
εταμφιεσμένα σώματα. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ αποκαλύπτεται ω
ς μία απαγωγή από τον χρόνο — η αναμνηστική συσκ
ευή των Μικρασιατών που δεν έφυγαν. Ο καθένας πο
υ ακουμπά το κορμί αποκτά ένα συναγωγό που δεν α
νήκει στον εαυτό του: τον τελευταίο χρόνο ενός π
αρελθόντος που δεν έχει επιστροφή.
Η ΦΑΝΤΑΣΙΑ δεν είναι υποκειμενική. Είναι η πραγμ
ατικότητα: τα κορμιά ζωντανά στην κεραμική τους
μορφή, που εκφωνούν ονόματα που δεν έχουν εγγραφ
ή. Ο αρχαιολόγος βλέπει τη μητέρα του να κατακλύ
ζεται στο νερό του Προμηθέα — αλλά εκείνη δεν πέ
θανε. Είναι εδώ. Στο κορμί. Το παρελθόν είναι μι
α διαφορετική εποχή που δεν αλλάζει.
Η ΥΠΕΡΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΡΑ είναι η διατήρηση της απαγωγ
ής ως ακρογωνιαίο στοιχείο της ιστορίας. Κάθε αν
τικείμενο που έχει ακουμπηθεί από έναν πρόσφατο
ή έναν παλαιότερο πρόσφυγα, διατηρεί τον θόρυβο
της απαγωγής. Το νόημα δεν είναι οι απομνημονεύσ
εις — είναι η απαγωγή ως ένας χρόνος που δεν επι
τρέπεται να τελειώσει. Η κοινωνία της εποχής απο
φασίζει ότι τα κορμιά πρέπει να καταστραφούν. Αλ
λά ο αρχαιολόγος είναι ο τελευταίος που έχει πρό
σβαση στην απαγωγή.
Όταν η ένδειξη «ΛΥΤΡΩΣΗ» εμφανίζεται στον τοίχο
του ναού, το κορμί της μητέρας του ξεκινάει να λ
έει ονόματα. Τα ονόματα των πεθαμένων από το 192
2. Τα ονόματα που δεν έχουν απομνημόνευση. Ο αρχ
αιολόγος σταματάει την καταστροφή. Παίρνει το κο
ρμί στην προστασία του νησιού. Το καταστρέφει. Τ
ο κατακαίει στο πλατύ πεδίο της Χριστουγέννου.
Η φωνή σβήνει. Το θέμα της απαγωγής δεν είναι πλ
έον στο παρελθόν. Είναι στο τώρα. Το νησί επιστρ
έφει στην ηρεμία της απομάκρυνσης. Ο αρχαιολόγος
πηγαίνει στο Αθήνα. Παίρνει τον μοναχικό φακέλο
που δεν έχει υπογραφή. Τον ανοίγει. Περιέχει μί
α φωτογραφία: τον ίδιο του το πρόσωπο, στο σχήμα
ενός παιδιού. Και στο πίσω μέρος, γραμμένο με γ
ράμματα που δεν ανήκουν σε κανένα γλωσσικό πλαίσ
ιο: «Δεν έχεις πληρώσει τη λύτρωση. Το παιδί θα
σε περιμένει.»
Η ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΗ ατμόσφαιρα δεν είναι στη μνήμη. Είν
αι στην απόκρυψη. Το παρελθόν δεν είναι πια αποσ
ύνδεση. Είναι η πραγματικότητα που απαιτεί απόδο
ση.
